مقالات

خلاصه

این نوشته، مقدمه کتاب مفهوم علم در تمدن اسلامی است، در توضیح این که چرا لازم است ما با بررسی متون علمی برجای مانده از دوره اسلامی، به تحقیق در باره درک مسلمانان از مفهوم علم بپردازیم.

خلاصه

یکی از برجسته ترین عالمان حنفی قرن دهم و اوایل یازدهم، ملاعلی قاری است که آثار بسیار فراوانی در حدیث و فقه حنفی دارد. اصل او هراتی است اما در مکه می زیست. در اینجا، مروری داریم بر کتاب با عنوان «شمّ العوارض فی ذمّ الروافض» که بحث مستوفایی در باره مسأله تکفیر دارد و می کوشد تا حد و مرز آن را با توجه به تجربه قزلباشان در خراسان، و آنچه منتسب به شیعیان امامی است، روشن کند.

خلاصه

متن حاضر رساله ای است در پاسخ به چند پرسش کلامی از یک متکلم ماتریدی در قرن ششم هجری. یعنی صفار بلخی است که ارزش آن به طرح برخی از پرسشهای تازه است. این متن هم می تواند دامنه مجادلات کلامی این دوره ماوراءالنهر را نشان دهد و هم از نظر اجتماعی و سیاسی بازگو کننده پاره ای از مسائل ذهنی مردمان این ناحیه در باره سیاست باشد. جالب است که یک مورد سوال در باره جواز برگزاری مراسم عاشورا برای امام حسین است که نویسنده پاسخ ویژه خود را دارد. این متن سال 2007 تصحیح و همراه با ترجمه ترکی انتشار یافته است. در اینجا سعی کرده ام آن را به فارسی درآورم. طبعا هدف اولم ارائه آن در کلاس درس ملل و نحل بود.

خلاصه

کتابی با نام تدین تمدن در سال 1330 ق / 1290 ش در کاظمین به فارسی و برای ایرانیانی که در دبستان اخوت این شهر درس می خوانده اند نوشته شده که هدف آن روشن کردن رابطه تدین و تمدن، و توضیح علل انحطاط مسلمین و ذلتی است که در آن گرفتار آمده اند. در این کتاب، هم علل توضیح داده شده و هم سعی شده است تا راه حل رها شدن از آن وضعیت برای کودکان دبستانی شرح داده شود. مقاله حاضر گزارش آن کتاب است.

خلاصه

نخستین مجلد از مجموعه دوازده جلدی «مقالات و رسالات تاریخی» (نشر علم) در سال 1391 و مجلد دوازدهم سال 1402 منتشر شد. در این مجموعه به مناسبت رساله ها و متن های کوتاه و بلند متعددی به چاپ رسیده است. دوست عزیز و پژوهشگر ارجمند جناب آقای سید سعید میرمحمد صادق، فهرست متن های تصحیح شده در این مجموعه را با تلاش فراوان و دقت ویژه خودشان، استخراج کرده اند که در اینجا ملاحظه خواهید فرمود. از ایشان بابت این اقدام، سپاسگزارم. با این اقدام، کسانی که ممکن است به دنبال برخی از این متن ها باشند، آسان تر می توانند به آنها دسترسی داشته باشند. امیدوارم بتوانم در ماههای آینده مجلد سیزدهم مقالات و رسالات را منتشر کنم.

خلاصه

در زمستان سال 1402 موفق شدیم یک چاپ عکسی از کتاب ریاض الجنه زنوزی که اثری دایره المعرافی در حوزه فرهنگ اسلامی از اوائل قرن سیزدهم هجری است،داشته باشیم. متن ذیل، مقدمه ای است که بنده بر این چاپ نوشتم.

خلاصه

نوشته حاضر، مقدمه این بنده خدا برای کتاب «معرفة الابرار و نور الانوار فی معرفة الائمة الاخیار ع (تألیف در 1122) است که محمد یوسف بیک در باره مساله غلو و اعتدال نوشته است. پیش ازین، از وی «رساله در پادشاهی صفوی» و نیز «بستان الناظرین» چهل حدیث شیعه شناسی را منتشر کرده ام. وی متأثر از کتاب مشارق انوار الیقین رجب برسی است، و در عین حال تلاش می کند، مرزی را در باره موضوع غلو روشن کند. در این مقدمه کوشش کرده ام آراء وی را بر اساس همین کتاب توضیح دهم. بیان ویژگی های دیگر این کتاب نیز در این مقدمه خواهد آمد.

خلاصه

طبری بیش از همه به تاریخ و تفسیرش شهرت دارد. چندین اثر حدیثی هم دارد که یکی تهذیب الاثار است. در دهه های اخیر دو کتاب یکی با نام صریح السنه و دیگری التبصیر فی الدین از وی انتشار یافته است. مصحح هر دو اثر مجبور شده اند در باره صحت انتساب آن به طبری بحث کنند. در اینجا گزارشی از این دو کتاب تقدیم می کنم.

خلاصه

کتاب روح الاحباب و روح الالباب اثر ابوالفتوح رازی ـ صاحب تفسیر روض الجنان «480 ـ 552» ـ به تازگی در سه مجلد توسط عتبه حسینیه منتشر شده است. آنچه در پی می آید گزارش برخی از نکات مهم این کتاب است که در واقع، بخشی از اثر جدید الانتشار این بنده خدا با عنوان «مکتب و میراث شیعیان ری» است.

خلاصه

نویسنده کتاب برهان المسلمین که در سال 1307 خورشیدی نوشته و منتشر شده است، می کوشد تصویری از اسلام ارائه دهد که اصول و فروع آن با تمدن جدید و جنبه های مثبت آن سازگار است. اگر هم مواردی اختلاف وجود دارد، نویسنده سعی می کند ثابت کند اسلام دلایل موجه تری برای آن موارد دارد. کوشش های مسلمانان ایرانی برای نشان دادن این تصویر از اسلام، بیشتر از پس از مشروطه جدید شد و تاکنون و در منازعه طولانی اسلام و غرب، تاکنون ادامه داشته است. این کتاب، یکی از آن دست آثار است که گزارش تعدادی را در کتاب گفتمان تمدن اسلامی در دوره پهلوی آوردم، اما این مورد را پس از آن یافته و گزارش آن را در اینجا تقدیم می کنم.

خلاصه

روز سه‌شنبه ساعت ۱۷ عصر اسفندماه سال ۱۴۰۲ با با حضور جمعی از پژوهشگران، فهرست‌نگاران و مدیران کتابخانه‌های قم مراسم رونمایی از کتاب «فهرست کتاب‌های چاپی کتابخانه سلطنتی ایران» در محل کتابخانه و دفتر انتشارات وراقان انجام شد. متن زیر نوشته ای است که پیش از سخنرانی در این محفل آماده کرده بودم.

خلاصه

گزارشی است در باره کتاب البدء و التاریخ مقدسی که از جهاتی اثری مبتکرانه و منحصر به فرد در میان کتب تاریخی دوره اسلامی است.

خلاصه

در سال های پیش از انقلاب که تب و تاب نقد شریعتی میان روحانیون قم و تهران و مشهد و... بالا گرفته بود، مرحوم آیت الله صافی گلپایگانی به مطالعه آثار وی پرداختند و طی ده دفتر دیدگاههای خود را در قالب علمی و منصفانه نوشتند. چهار دهه طول کشید تا فرصت انتشار این دفترها فراهم شود، اما به دلیل احتیاط هایی که وجود داشت، همچنان اثر منتشر شده، توزیع عمومی نشد که امیدوارم این مهم محقق شود. بنده دفاتر را دیده بودم، و متن آماده شده نشر را هم دیدم. امروز (17 اسفند 1402) که به همت حضرت حجت الاسلام و المسلمین شهرستانی مراسم رونمایی از کتاب «شیخ الفقهاء اسوه منتظران» در موسسه آل البیت (ع) با حضور شمار زیادی از علما برگزار شد، بنده متن صحبت زیر را خدمت حاضران ارائه کردم.

خلاصه

روز هفتم اسفند 1402 جلسه ای در محل شهر کتاب (مرکزی) با حضور دوستان در باره کتاب تاریخ مفهوم عدالت اجتماعی در دوران مشروطه برگزار شد. مطالبی یادداشت کرده بودم، برخی را گفتم، برخی را هم طبعا فرصت نشد. یک مقاله هم در این باره داشتم که در پایان گذاشتم.

خلاصه

حکایت زیر به عنوان هشتادمین حکایت در  کتاب الفرج بعد الشدة (ج 1، ص 239) آمده است.

خلاصه

امشب (10 بهمن 1402) در محل بنیاد قم پژوهی به مناسبت پانصدمین جلسه هفتگی این بنیاد شرکت کردم و دقایقی تحت عنوان بایسته های قم پژوهی صحبت کردم. این یادداشتی است که قبل از سخنرانی برای ارائه نوشته بودم.

خلاصه

رساله آفتاب و زمین جالب است و چند طرف دارد. یکی غرب که منفور است و همه کارهایش بد، پول را درست کرده تا اقتصاد ما را زمین بزند، مشروطه اش هم گرچه اول خوب به نظر می آمد، اما بد شد و دین ما را خراب کرد، و اما علمش هم دروغ است، و برخلاف گفته او، زمین ثابت است و این را می شود به طور علمی ثابت کرد. این کاری است که نویسنده در این کتاب کرده و ما را در جریان یکی از بحران های فکری مان در دوره مشروطه قرار داده است.

خلاصه

گفتگویی است با مجله هفت آسمان در باره پژوهش های دانشگاهی، رساله نویسی و رعایت جنبه های کاربردی در آن

برو به صفحه: