۳۵۷
۱۳۲
۱۳۹۸/۴/۱۶
مجموعه مقالات همایش ملی گیلان در گستره تاریخ صفویه

مجموعه مقالات همایش ملی گیلان در گستره تاریخ صفویه

پدیدآور: عباس پناهی ناشر: فرهنگ ایلیاتاریخ چاپ: ۱۳۹۷مکان چاپ: رشت تیراژ: ۱۰۰۰نسخهشابک: 2-591-190-964-978تعداد صفحات: ۵۷۵ص

خلاصه

مجموعه ی حاضر مشتمل بر برخی از مقالاتی است که ماحصل همایش ملی «گیلان در عصر صفوی» است. این همایش که در سال 1394 به همت پژوهشکده ی گیلان شناسی دانشگاه گیلان و همکاری برخی دستگاه ها و نهادهای فرهنگی در رشت برگزار شد، گامی نخست برای معرفی توانایی های فکری، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی گیلان در عصر صفوی است زیرا از این دوره گیلان در جغرافیای جهان ایرانی جایگاه مهمی یافت.

معرفی کتاب

گیلان از نظر فکری و فرهنگی به ویژه از نظر تأثیر گذاری بر ساختارهای معنوی و فکری سایر اقوام و سرزمین های مجاور خود در بین ایالات ایرانی کم نظیر است؛ زیرا همواره در طول تاریخ، جغرافیای فرهنگی گیلان بسیار وسیع تر از جغرافیای سیاسی آن بوده است. به طوری که امروزه نیز دامنه و وسعت فرهنگ و گویش گیلکی و سایر لهجه های گیلان و سایر لهجه های گیلان فراتر از استان گیلان امروزی است. در طول تاریخ این ایالت علاوه بر تأثیرگذاری سیاسی بر شکل گیری و تأسیس حکومت ها به ویژه بر ساختار فکری و فرهنگی برخی دودمان های حکومتگر نیز نقشی انکارناپذیر داشت. پیش از تأسیس حکومت صفویه، گیلانیان در باورهای فکری، صوفیانه و غالیانه ی شاه اسماعیل تأثیر گذار بودند، این نکته در متون تاریخی این دوره گزارش شده است. علاوه بر این مسأله، به استناد منشات خان احمد گیلانی و متون تاریخی عصر صفوی و تذکره های این عصر، بخش زیادی از دانشمندان سده های دهم و یازدهم ه.ق که در دربار هندیان و صفویان حضور داشتند، گیلانی الاصل بودند. این مسأله صرفا به دوره ی صفوی محدود نمی شد؛ بلکه از دوره ی بویهیان تا دوره ی معاصر، متفکران گیلانی همواره در عرصه ی فکر و اندیشه ی پیشتاز بودند و با ورود مدرنیته به ایران بر گستره ی فعالیت شان افزوده گشت. گیلان در عصر صفویه دارالمرز نامیده می شد و حدود آن از شرق به چالوس و از غرب تا رود آستارا را شامل می شد. این پهنه پیش از تصرف توسط شاه عباس اول در سال 1000 هجری به دلیل عوامل جغرافیایی، سیاسی و اجتماعی به قلمروهای جداگانه ای تقسیم شده بود. بی گمان شرایط اقلیمی گیلان نقش زیادی در تحولات سیاسی و اجتماعی آن سرزمین داشت.

سرزمین گیلان نام خود را از اقوام و طوایفی که گیل خوانده شده و در بخش های جلگه ای می زیستند، اقتباس کرده است. از نیمه ی دوم قرن هشتم هجری، خاندان های حکومتگری که در بخش جلگه ای گیلان قدرت را در دست گرفتند، توانستند قسمت های جلگه ای سرزمین گیلان را از نظر سیاسی، اجتماعی و اقتصادی رونق دهند. از این زمان ابریشم به عنوان مهم ترین کالای اقتصادی گیلان به کار می آید؛ زیرا به دلیل شرایط اقلیمی مناسب گیلان توتستان های وسیعی در بخش جلگه ای رشد و گسترش یافت و این مساله نیز موجب رشد کمی و کیفی ابریشم در گیلان گشت. با استناد به گزارش متون تاریخ محلی، ابریشم نقش مهمی در روابط سیاسی و اجتماعی حکومت های محلی با یکدیگر و از سوی دیگر در نظام اجتماعی گیلان از قرن هشتم هجری تا پایان عصر صفویه داشت. در نتیجه گیلان با داشتن این گنج ارزشمند همواره در تاریخ میانه ی ایران مورد توجه حکومت های مرکزی ایران قرار می گرفت. با این وجود صفویان به جهت پیوندهای عمیقی که با گیلانیان برقرار کرده بودند، نگاه متفاوتی به گیلان داشتند. یکی از حوادث مهم تاریخی و سرنوشت ساز تاریخ گیلان، پناهندگی اسماعیل میرزا به گیلان است. او بر اساس تصمیم صوفیان اهل اختصاص نخست به رشت و بعد به لاهیجان برده شد.صوفی خردسال در طی این مدت علاوه بر فراگیری رموز حکومت داری، با مبانی مذهب تشیع نیز آشنایی کامل یافت. با آنکه گیلانیان نقش انکارناپذیری در تاسیس صفویه داشتند، اما صفویان به مدت یک سده تا پایان عمر حکومت های محلی گیلان رفتار توام با مهر با آنان نداشتند و همواره آن ها را با روش های مختلف در فشار قرار می دادند. گیلان پس از سقوط حکومت های محلی جولانگاه مباشران صفوی گشت؛ زیرا شاه عباس به جهت منافع اقتصادی سرشاری که این ایالت و همچنین مازندران برایش داشت، آنجا را به طور مستقیم زیر نظارت خود قرار داد. در این شرایط هرچند گیلانیان استقلال خود را از دست دادند، اما این مساله مقدمات ارتباط جهانی گیلان با دنیا را فراهم آورد و از این زمان تجار و سیاحان دنیا به جهت اعتبار ابریشم گیلان این سرزمین به ویژه رشت را به عنوان یکی از مراکز مهم اقتصادی ایران در برنامه های اصلی سفر خود قرار می دادند.

با وجود اعتباری که گیلان به جهت موقعیت استراتژیکی و محصولات خود در دنیا یافت، اما مردم این ایالت همواره در برابر حکومت صفوی ناراضی بوده و در نتیجه مشاهده ی اندک ضعفی از سوی صفویان سر به شورش بر می داشتند. وسعت و تعدد شورش های مردم گیلان به اندازه ای بود که همواره حکومت صفوی از این مساله به عنوان یکی از مشکلات خود در برابر گیلانیان یاد می کرد.

از نظر ساختار سیاسی و اجتماعی، گیلان تحت تاثیر شرایط اقلیمی خود قرار داشت. جنگل های وسیع و درهم بافته، باتلاق ها، رودها، مرداب ها و عوامل متعدد طبیعی دیگر از جمله شاخص ها و متغیرهایی بودند که تاثیر زیادی بر ساختارهای سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و حتی فرهنگی این سرزمین می گرفت.

هرچند گیلان در عصر صفویه به جهت دارا بودن منابع ارزشمند ابریشم و موقعیت مهم خود در نظام ایالات عصر صفویه اعتبار ویژه داشت، اما نقش این ایالت را در نشر فکر، فرهنگ و معماری عصر صفوی نمی توان نادیده انگاشت. در این دوره شاعران زیادی از سرزمین گیلان برخاستند و مقام مهمی را در زبان و ادب فارسی به خود اختصاص دادند.

مجموعه ی حاضر مشتمل بر برخی از مقالاتی است که ماحصل همایش ملی «گیلان در عصر صفوی» است. این همایش که در سال 1394 به همت پژوهشکده ی گیلان شناسی دانشگاه گیلان و همکاری برخی دستگاه ها و نهادهای فرهنگی در رشت برگزار شد، گامی نخست برای معرفی توانایی های فکری، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی گیلان در عصر صفوی است زیرا از این دوره گیلان در جغرافیای جهان ایرانی جایگاه مهمی یافت.

 

 

 

 

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

پربازدید ها بیشتر ...

تاریخ پولی ایران از صفویه تا قاجاریه

تاریخ پولی ایران از صفویه تا قاجاریه

رودی مته - ویلم فلور - پاتریک کلاوسون

نویسندگان این کتاب شرایط خاص پولی در تاریخ نوین ایران را مورد بررسی قرار داده اند که استفاده از پول

ریشه ها و اندیشه ها: مقاله هایی در تاریخ و اندیشه ی ایرانیان

ریشه ها و اندیشه ها: مقاله هایی در تاریخ و اندیشه ی ایرانیان

علی نقی منزوی

این کتاب مشتمل بر بخشی از مجموعه مقالات استاد علی نقی منزوی است که در سال های گذشته توسط ایشان نگاشت