۸۱
۲۴
۱۳۹۷/۸/۳۰
آئین و هنر در فرهنگ ایران؛ مقالاتی در باب ابعاد هنرهای آئینی در فرهنگ ایرانی

آئین و هنر در فرهنگ ایران؛ مقالاتی در باب ابعاد هنرهای آئینی در فرهنگ ایرانی

پدیدآور: جبار رحمانی ناشر: اندیشه احسانتاریخ چاپ: ۱۳۹۶مکان چاپ: تهرانتیراژ: ۵۰۰نسخهشابک: 978-622-6026-01-7تعداد صفحات: ۳۴۳ص

خلاصه

در این کتاب تلاش شده یکی از مفاهیم کلیدی علوم اجتماعی و مطالعات انسان شناسی، یعنی مفهوم آیین و منسک، در کنار مفهوم هنر و امر زیباشناختی بررسی شود. نتایج این پژوهش نشان می دهد که تجربه های آئینی چگونه و تا چه حدی به مولفه های هنری و زیباشناختی آمیخته اند. در فرهنگ مردم و زندگی واقعی آن ها، امور جدی و محوری جامعه بیش از همه در آئین ها تجلی پیدا می کنند. حرمت و اهمیت این امور در لفافه ای از وجوه زیباشناختی متجلی می شود. در نتیجه، انتقال و بازتولید فرهنگ در بسترهای آیینی و هنری توامان رخ می دهد.

معرفی کتاب

موضوع، آئین ها در فرهنگ ایران، عموما به آئین های مذهبی و به طور خاص به آئین های شیعی تقلیل یافته است و به همین دلیل بررسی این آئین ها بیش از آنکه در سنت دانشگاهی و ذیل اطلاعات میان رشته ای آئین شکل بگیرد، عموما در سنت مطالعات دینی و ذیل رویکردهای الاهیاتی و کلامی انجام شده است. آئین به مثابه فرایندی برای بازنمایی، بازتولید و برساخت امری جدی در یک فرهنگ، نه تنها قابل تقلیل به یک عرصه محدود نیست، بلکه نقش کلیدی ای در همه ی ابعاد و زمنیه های فرهنگ و جامعه در خود دارد. در سننت های علوم اجتماعی نیز مطالعه آئین ها محدود شده است به رویکردی از مردم شناسی سنتی و مطالعات کلاسیک فولکور؛ که در نهایت ترسیم رمانتیک از یک میراث فرهنگی است. از این لحاظ تحلیل های موجود از آئین یا در تقلیل گرایی رشته ای محدود شده و هرکس از ظن خود آن ها را بررسی کرده است و یا به عهد کلاسیک و مطالعات فولکوریک تقلیل یافته اند. محدود بودن تجربه های میان رشته ای در فضاهای دانشگاهی ایران، و سیطه ی نوعی قبیله گرایی رشته ای سبب شده مطالعه زندگی و واقعیت های اجتماعی، تکرار داستان نمادین فیل و تاریکی باشد. هرچند در نهایت هرنوع مطالعه ای، نوعی تقلیل منظرگرایانه را در خودش دارد، اما اتخاذ رویکردهای میان رشته ای و تلاش برای تلفیق رشته ها و رویکردها در یک مطالعه می تواند موجباتی برای بسط و توسعه رویکردهای علمی و فهم عمیق تر و چند بعدی از یک پدیده باشد.

در مقالاتی که در اینجا جمع آوری شده اند، تلاش شده یکی از مفاهیم کلیددی علوم اجتماعی و مطالعات انسان شناسی، یعنی مفهوم آئین و منسک، با عرصه هنر در کنار هم دیده شود و نشان داده شود که تجربه های آئینی چگونه و تا چه حدی با مولفه های هنری و زیباشناختی آمیخته اند و در زندگی واقعی، امر جدی و مهم و کلیدی که بیش از همه در آئین ها تجلی پیدا می کند، ابعاد و وجوه متعددی دارد و هم زمان امری اجتماعی و هنری و ... است. مهم ترین امور در هر فرهنگی، عمیقا با مفاهیم و مصادیق زیباشناختی آمیخته اند، و فرهنگ بشری در طی تاریخ، مفاهیم و معانی کلیدی را از خلال تجربه های زیباشناختی در بسترهای اجتماعی و فرهنگی تولید و برساخت کرده اند و انسان ها آن ها را تجربه می کنند. به نظر می رسد علوم اجتماعی برای توسعه درک و فهم خودش بهتر است هرچه بیشتر در میدان های دیگر حضور داشته باشند، و تجربه میدانی نه تنها به معنای حضور یک محقق در میدان اجتماعی، بلکه حضور آن در میدان های علمی دیگر هم باشد. این تجربه ی میدانی دو لایه (میدان به معنای بستر واقعی فرهنگ و میدان به معنای گفتمان علمی متفاوت) می تواند درکی عمیق تر از ملاحظات روش شناسی علوم اجتماعی (امکان ها و محدودیت های آن) در فهم زندگی در پی داشته باشد. به عبارت دیگر نظریه پردازی و تبیین در علوم اجتماعی هرچه بیشتر باید مبتنی بر تجربه میدانی در دو معنای فوق باشد.

مفهوم مرکزی این مجموعه مقالات، مفهوم آئین یا منسک است که همه ی مقالات عملا امر اجتماعی و امر هنری را در بستر آئینی بررسی کرده اند. در جهان اجتماعی، در بستر آئین است که امر اجتماعی و امر زیباشناختی با هم تلفیق می شوند و معانی کلیدی آن فرهنگ برساخته می شوند. تولید معنا در انسان، امری چند حسی است، آئین به ویژه آئین های کلیدی، نیز امری چند حسی و چند صدایی هستند که لازم است از رویکردهای میان رشته ای برای فهم صداهای مختلف مضمر در آئین استفاده شود.

وجه هنری آئین ها، بیانگر پیوند هنر و دین در جهان سنت است. هنر دین نیست، ولی با دین رشد می کند، به خدمت آن در می آید و به مقدار زیاد تعیین کننده ی آن است. مهم ترین عرصه ی هنر، کاربرد آن در زمینه های آئینی است. مفهوم آئین بیش از همه در زمینه ی مذهب معنادار است. به همین سبب بیشتر تعاریف آن ریشه در پژوهش های دین دارد. در نگاهی کلی و جمع گرایانه آئین، برگزاری دقیق و اجرای مراسم و تشریفات خاص است که معمولا صورتی نمایشی دارد. اهمیت آئین بیش از حد ریشه در نقش آن در شکل دادن به زندگی انسان ها و تجربه ی آن ها از جامعه و فرهنگ دارد. آئین ها زمینه ای هستند که ادیان به واسطه ی آن ها نه تنها نظم اجتماعی را تفسیر و تحلیل می کنند، بلکه آن را ایجاد می کنند و به آن شکل و ماهیت می بخشند. نمی توان آیئن را صرفا یک رفتار یا الگوی رفتاری دانست، تحقیقات جدید در انسان شناسی و مطالعات آئین، بیانگر آن است که آئین نه تنها یک اندیشه، بلکه یک کنش است. آئین به شیوه فعالیت های خاص، تکراری، محدود به زمان و مکان خاص اشاره می کند که در نهایت به امر متعالی ای در فرهگ معطوف است. آئین ها در زمینه ی فرهنگ سنتی نقش بسیار مهمی دارند. در هر آئینی، بخشی از نظام معنایی محوری آن فرهنگ مورد تأکید قرار می گیرد و پیوندی میان کنشگران آن فرهگ و نظام معنایی آن برقرار می شود.

در این کتاب تلاش شده یکی از مفاهیم کلیدی علوم اجتماعی و مطالعات انسان شناسی، یعنی مفهوم آیین و منسک، در کنار مفهوم هنر و امر زیباشناختی بررسی شود. نتایج این پژوهش نشان می دهد که تجربه های آئینی چگونه و تا چه حدی به مولفه های هنری و زیباشناختی آمیخته اند. در فرهنگ مردم و زندگی واقعی آن ها، امور جدی و محوری جامعه بیش از همه در آئین ها تجلی پیدا می کنند. حرمت و اهمیت این امور در لفافه ای از وجوه زیباشناختی متجلی می شود. در نتیجه، انتقال و بازتولید فرهنگ در بسترهای آیینی و هنری توامان رخ می دهد.

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

منابع مشابه بیشتر ...

تاریخ و اندیشه ی شیخیه از آغاز تا کنون

تاریخ و اندیشه ی شیخیه از آغاز تا کنون

سیدمحمدحسن آل طالقانی

کتاب پیش رو ترجمه ی روانی از کتاب «الشیخیه نشأتها و تطورها و مصادر دراستها» است که اطلاعات بسیار مفی

بازمانده هایی از فرهنگ دوران جاهلی در تمدن اسلامی

بازمانده هایی از فرهنگ دوران جاهلی در تمدن اسلامی

ادوارد وسترمارک

منظور نظر وسترمارک در این تحقیق و نوشته اشاره به رفتارهای فرهنگی ذهنی و عملی گروه هایی از مردم، به و