۳۰۹
۰
۱۳۹۶/۱۲/۱۲
فاطمیان از خشونت تا راوداری

فاطمیان از خشونت تا راوداری

پدیدآور: نگار ذیلابی ناشر: انتشارات علمی و فرهنگی تاریخ چاپ: ۱۳۹۵مکان چاپ: تهران

خلاصه

شهرت فاطمیان بیشتر به دولتی تسامح مدار و مدارامحور است. در این اثر، ضمن تبیین مراحل خشونت بار حکومت ایشان در مغرب، چگونگی نوسان سیاست های داخلی ان ها، از استبداد و انحصار طلبی به سوی تسامح و مدارا، از آغاز دعوت در افریقه تا پایان حکومت در مصر، بررسی و تحلیل شده است. این اثر نحوه ی تعامل با اتباع غیر اسماعیلی، و مبنای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی اتخاذ این سیاست ها را با تفکیک دوره های حاکمیت فاطمیان به چهار دوره ی دعومت، شکل گیری دولت، استقرار و ثبات قدرت و سرانجام دوران ضعف خلافت، تبیین و تفسیر کرده است. مطالعه ی این کتاب به علاقمندان تاریخ فاطمیان و نیز دانشجویان رشته های تاریخ و تمدن ملل اسلامی و تاریخ اسلام پیشنهاد می شود.

معرفی کتاب

یکی از فرقه هایی که در جهان اسلام با شعار هواداری از ستمدیدگان و مدعای تحقق بخشیدن به مضمون آیه ی «اورثنا القوم الذین کانوا تستضعفون مشارق الارض و مغاربها...» (اعراف/137)، عملا توانست بر بخش های وسیعی از شرق و غرب سرزمین های خلافت اسلامی تسلط یابد اسماعیلیه بودند. پیشوایان این جنبش مذهبی با اتکا بر نسبت و نسب مقدس خود به دخت پیامبر اسلام (ص) و داعیه ی امامت منصوص و موروث از اسماعیل، بزرگ ترین فرزند امام جعفر صادق(ع)، و بهره گیری از تجارب مبارزاتی و تشکیلاتی و دعوت سری عباسیان حکومتی به نام فاطمیان در افریقیه و سپس مصر بنیان نهادند که دهه هایی چند از سده های چهارم و پنجم هجری قلمرو سیاسی و نظامی آن از سواحل اقیانوس اطلس (مغرب الاقصی) تا شام و عراق و یمن و ماه هایی چند هم بر بغداد (451ه)، تختگاه خلافت عباسی و سلاطین سلجوقی، دامن گسترد. مهم تر آن که دامنه ی آموزه های کلامی و فلسفی آن در سراسر ایران فرهنگی تا مرزهای هند و ماوراء النهر انتشار یافت؛ چندان که آثار این آموزه ها بر دربارهای سامانیان و غزنویان، حامیان و نمایندگان خلافت عباسی، راه یافت و گرایش و گروش کسانی از امیران و دیوان سالاران بخارا و غزنه و دیگر شهرها، دستگاه خلافت عباسی و این تختگاه های حکومتی مقتدر شرقی را به هراس و واکنش واداشت. موضوع ارزشمندی که مولف در این کتاب بدان پرداخته و با استناد بر منابع اصیل و مراجعه به پژوهش های معتبر و اتکا بر شواهد کافی جوانب گوناگون آن را تبیین و مدلل ساخته، صرفا گزارشی تاریخی از برآمدن و شکوفایی و فروپاشی دولت و خلافت فاطمیان د رمیان سال های 297 تا 567 هجری نیست، بلکه در واقع بازگویی داستان بسیاری از جنبس های آرمان خواه و حکومت ها و دولت هایی است در سراسر تاریخ اقوام و ملل عالم که با ابتناء بر دعوتی دینی یا عقیده ای اصلاح طلبانه و عدالت خواهانه آغاز کرده اند، اما پس از پیروزی و دستیابی به قدرت و برپایی حکومت و دولت، در پس نشر و تثبیت عقاید و اجرای آموزه ها و دعاوی خود و در رویارویی با موانع گوناگون، از شعارها و آموزه هایشان دور افتاده اند و یا برای حفظ اقتدار و بسط دامنه ی آن از دواعی و مواعید خویش روی برتافته اند. در این گزارش مستند تاریخی می بینیم آرمان های انقلابی ابوعبدالله شیعی، داعی باورمند و پرشور فاطمی که منادی برپایی حکومت حق و عدالت و برابری به نام و برای  امام مکتوم علوی – اسماعیلی بود، چگونه با استقرار نخستین خلیفه ی رسمی فاطمی، عبیدالله مهدی، بر اریکه ی خلافت و امامت در افریقیه نه  تنها آن دعاوی و مواعید کنار نهاده شد که برخی از گروندگان به مذهب اسماعیلی و هوادارن مؤمن به ابوعبدالله شیعی و خود او هدف حذف و قلع و قمع گردیدند. سرنوشت و قتل ابوعبدالله شیعی، آشنایان با تاریخ اسلام را به یاد سرنوشت و قتل ابوسلمه ی خلال (داعی بزرگ عباسیان) و بدر غلام و یار و یاور عبدالرحمن داخل (مؤسس خلافت اموی در اندلس) می اندازد. عبیدالله مهدی خیلی زود با اتکاء بر نیروی های نظامی متشکل از سران قبایل و کارگزاران  حکومت ها و دولت های پیشین که مغلوب ابوعبیدالله و پیروان او شده، بعضا از دشمنان جنبش و مخالفان نشر عقاید و برنامه های عدالت خواهانه ی آن بودند، رقبای سیاسی و باورمندان جدی برپایی حکومت موعود را از عرصه بیرون راند و روشی خودکامه پیش گرفت؛ سیاست های خشونت آمیز و همراه با جزم اندیشی که مغایر رواداری و نرم خویی ابوعبدالله شیعی در طول سال های دعوت بود. این خودکامگی سیاسی و تعصب مذهبی در قبال اهل سنت، یعنی مذهب غالب و حاکم بر شمال افریقا – که کم و بیش در دوره ی یازده تن از جانشینان عبیدالله مهدی تداوم یافت- و دیگر عوامل سیاسی و فرهنگی، خاصه دور افتادن جنبش از مواعید آرمانی اش مانع گسترش عقیده ی اسماعیلی حتی در مصر و قاهره شد، شهری که توسط فاطمیان بینان یافت و جامع الازهر با هدف تعلیم و تبلیغ آموزه های اسماعیلی در آن تأسیس گردید، به بیانی روشن تر، جنبش اسماعیلی خیلی زود ماهیت دینی و نجات بخشی خود را از دست داد و به یکی از حکومت ها و دولت های سیاسی و نظامی مشابه آن سده ها بدل گشت؛ با همه ی ضعف ها و مشکلات سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، خاصه عدم قبول و مشروعیت از سوی اکثریت شهروندان و اتباع در مصر و دیگر مناطق قلمرو سیاسی و نظامی خود، و هم از این روی بود که سرانجام به آسانی و سادگی بساط حکومت آنان در یک خطبه ی نماز جمعه توسط صلاح الدین ایوبی از مصر و سرزمین های زیرسلطه ی آنان برچیده شد. نویسنده دراین کتاب تصویر گویا، مستند و عبرت آموزی از این تبدلات آرمان خواهانه ی عقیدتی به واقعیات ناگوار تاریخی را پیش روی خواننده می نهد که می داند تاریخ فراتر از افسانه های خواب آور است و می توان با تدقیق در رویدادهای آن و تبیین و تحلیل آن ها پرتوی بر امروز خویش افکنیم و فرداها را با آگاهی بیشتری آغاز کنیم و از فریفتگی ها و زیان ها و آسیب های آن ها بکاهیم.

فهرست بخش ها و فصل ها:    

بخش اول : فاطمیان در افریقیه

فصل اول: دوره ی دعوت

فصل دوم: دوره ی شکل گیری دولت در افریقیه

بخش دوم: فاطمیان درمصر

فصل اول: دوره ی ثبات در مصر

فصل دوم: دوره ی ضعف خلفای فاطمی (عصر وزرای نظامی)

 

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

منابع مشابه

نگاهی تازه به شیوه تولید زمین داری در ایران (از آغاز تا دوران مغول)

نگاهی تازه به شیوه تولید زمین داری در ایران (از آغاز تا دوران مغول)

محمد رحمان زاده هروی

این کتاب جستاری است درباره ساختار اقتصادی و سیاسی ایران در دوران چیرگی خلافت عربی/ اسلامی و دوران چی