۸۸۰
۰
۱۳۹۶/۳/۱۵
ملانصر الدین و ایران (نود و شش مقاله از مجله ی ملانصرالدین)

ملانصر الدین و ایران (نود و شش مقاله از مجله ی ملانصرالدین)

پدیدآور: گروه هنرمندان اسلاوها و تاتارها ناشر: نشر علمتاریخ چاپ: ۱۳۹۵مترجم: فرهاد دشتکی نیامکان چاپ: تهران

خلاصه

مجموعه حاضر، گزیده ای است از مقالات ملانصرالدین (نشریه طنز و مصور)، درباره ایران و ایرانیان مهاجری که در قفقاز بودند. مبنای گزینش این مقالات، موضوعات سیاسی بوده است. مقالات این مجموعه درباره ی انقلاب مشروطه ی ایران، رجال و شخصیت های سیاسی و رابطه ی حکومت با مردم است.

معرفی کتاب

ملانصرالدین، نشریه ای بود طنز و مصور که به زبان ترکی منتشر می شد. زبانش ساده بود طوری که گاه به زبان گفتار پهلو می زد. مشی ملانصرالدین دموکراتیک و رویکردش انتقادی بود. او پا در حرم ممنوعه و خطوط قرمز گذاشته بود. ملانصرالدین منتقد طناز و سرسخت جهلی بود که سرتاسر سرزمین های اسلامی را فراگرفته بود. هدفش مبارزه با این جهل و آگاهی بخشی در قالب طنز و کاریکاتور بود. جهلی که عاملانی داشت.

جلیل محمد قلی زاده، مدیر و سردبیر مجله، مهمترین نویسنده ی ملانصرالدین بود. اغلب سرمقاله ها را خودش می نوشت. او با امضای «ملانصرالدین»، «جیرجیرک»، «دلقک» و «دمدمی مزاج» نوشته هایش را به چاپ می سپرد. دلقکی که هرچه از انتشار ملانصرالدین می گذشت افسرده تر و غمگین تر می شد. او شاعر برجسته ی قفقاز میرزا علی اکبر طاهرزاده به هم با ملانصرالدین همراه کرده بود. شاعری که  ملانصرالدین بخشی مهمی از  نفوذ و محبوبیتش را مدیون اشعار او بود. علاوه بر وی نویسندگان و شاعران برجسته ی قفقاز هر کدام در دوره ای نوشته های شان در ملانصرالدین چاپ شد.

مخاطبان ملانصرالدین در وهله ی اول در قفقاز و سپس در سرتاسر جهان اسلام و از جمله در ایران بودند. علاوه بر قفقاز و ایران، عثمانی، هند، مصر، افغانستان و آسیای میانه سرزمین هایی بودند که ملانصرالدین در آن جا خوانده می شد و هرچه از انتشارش می گذشت بر طرفدارانش افزوده می شد. شماره هایی از ملانصرالدین در برخی از کشورهای جنوب شرق آسیا و اروپا و ینگه دنیا هم خوانده می شد.

هفته نامه ی ملانصرالدین بیست و پنج سال (1931-1906 م) منتشر شد. چهارصد شماره در تفلیس، هشت شماره در تبریز و سیصد و چهل و هشت شماره در باکو. دو بار به دلیل مشکلات مالی و وقوع جنگ جهانی اول از انتشار باز ماند و سه بار به دلیل مقالات و کاریکاتورهایی که چاپ کرد توقیف شد.

ایران یکی از ممالکی بود که ملانصرالدین تحولات آن را دنبال می کرد و اخبارش را در حد نسبتا وسیعی بازتاب می داد. توجه به ایران در ملانصرالدین دلایل مختلفی داشت. از یک سو، ایران سرزمین آبا و اجدادی جلیل محمد قلی زاده بود. پدر او از مهاجران آذربایجان (اهل خوی) بود که در دوره ی قاجار برای یافتن کار به قفقاز مهاجرت کرده بودند. از سویی دیگر، دشمنان ملانصرالدین در نهایت قدرت در ایران عصر قاجار قد علم کرده بودند. استبداد محمد علی شاهی و پیوند آن با عاملان جهل و خرافات از مسائلی بود که در راستای هدف های مبارزه ی ملانصرالدین قرار داشت. انقلاب مشروطه ی ایران انگیزه ی دیگر و مهمترین بود که ملانصرالدین را ترغیب می کرد تحولات ایران را از نزدیک دنبال کند و اخبارش را بازتاب دهد. 

از نخستین شماره ی ملانصرالدین اخبار و تحولات ایران در قالب های مختلفی چون گزارش، یادداشت، سرمقاله، مقاله، کاریکاتور و حتی اعلان ها در آن انعکاس یافته بود. تهران، تبریز، قره داغ، مراغه، مرند، جلفا، شبستر، اردبیل، آستارا، نمین، ارومیه، خوی، سلماس و ماکو، شهرهایی بودند که بیش ترین اخبار و تحولات ایران را در ملانصرالدین به خود اختصاص داده بودند. علاوه بر آن ها، تحولات شهرهای گیلان، قزوین، مشهد، اصفهان و بوشهر هم به درجات در ملانصرالدین مورد توجه قرار گرفته بود.

آنچه از ایران در ملانصرالدین منعکس می شد در موضوعات مختلف سیاسی، نظامی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی بود. به رغم جایگاه و تأثیر پایدار ملانصرالدین بر فضای سیاسی ایران پس از مشروطیت و نیز تأثیر بر برخی از مهمترین روزنامه ها و روزنامه نگاران و نویسندگان ایرانی هنوز درباره ی ایدئولوژی و محتوای ملانصرالدین پژوهش در خور اعتنایی در زبان فارسی انجام نشده است. آن چه در زبان فارسی درباره ی ملانصرالدین نوشته شده محدود است به بیوگرافی گاه نادرست و مغشوش برخی از نویسندگان ملانصرالدین و همچنین تأثیرپذیری برخی از نویسندگان و روزنامه های ایران از آن. مجموعه حاضر، گزیده ای است از مقالات ملانصرالدین درباره ی ایران و ایرانیان مهاجری که در قفقاز بودند. غیر از یادداشت شماره ی نود و شش که سفرنامه ای است از ملانصرالدین به مشهد که در ده شماره چاپ شده است باقی مقالات مضمون سیاسی دارند. مقالات این مجموعه درباره ی انقلاب مشروطه ی ایران، رجال و شخصیت های سیاسی و رابطه ی حکومت با مردم است. در این مقالات درباره ی رخداد های مشروطه در آذربایجانن و تهران، دشمنان مشروطه، آسیب شناسی کردار مشروطه خواهان، فهم گروه های فرودست جامعه از مفهوم مشروطیت، فساد اداری و اقتصادی دولت قاجار، فساد کارگزاران دولت ایران در قفقاز، سیاست های قدرت های بین المللی درباره ی ایران، نقد مطبوعات ایران، تغییر سلطنت قاجارها، روی کارآمدن پهلوی و قانون لغو القاب است.

مبنای گزینش مقالات موضوعات سیاسی بوده است. برخی از مقالات این مجموعه، مقاله در معنای متعارف روزنامه نگارانه آن نیست و شاید «یادداشت» برای برخی از نوشتارها مناسب تر باشد. در این مورد به ملانصرالدین اقتدا شده و یادداشت هایش «مقاله»  نام گذاری شده است.

تعداد محدودی از مقالات مجموعه ی حاضر در ملانصرالدین به زبان فارسی چاپ شده است. تاریخ انتشار مقالات به شمسی تبدیل شده اند و ترتیب مقالات بر اساس تاریخ انتشارشان است. 

نظر شما ۰ نظر

نظری یافت نشد.

پربازدید ها بیشتر ...

فلسفه علم؛ مطالعه علم در بستر فلسفه

فلسفه علم؛ مطالعه علم در بستر فلسفه

یوسف نراقی

«فلسفه علم» سیستم مطالعاتی است که جنبه های نظری علم را در بستر فلسفه مطالعه می کند. علم از شناخت ما